Peyzaj Mimarlığı teknik şartnamesi Açık yeşil alan düzenlemeleri bitkisel uygulama 1. Kapsam 1.1 Genel Tanım Bu Şartname, Peyzaj tasarımı uygulaması işlerinden yapısal olmayan, sadece toprakla kaplı alanlar üzerinde (çatı bahçeleri ve teraslar dahil) canlı bitki malzemesi ile yapılacak yeşil alan düzenleme ve genel ağaçlama çalışmaları için gerekli malzeme standartları ve işçiliğin kalitesi ile yapılacak işlerin teknik yöntemlerini kapsar. 1.2 İdare / İşveren İşin yapılmasına karar veren, hazırlanan proje ve ihale dosyası gereğince ihalesini yapan, sözleşmeyi imzalayan iş sahibi kişi ya da tüzel kişiliği olan idare, kurum ya da kuruluştur. 1.3 Uygulamacı ( Yüklenici/Taşeron )Şartname'de tanımlanan hizmetleri yürütecek, Peyzaj Mimarlığı dalında uzmanlıklarını belgeleyen PMO Tescil Belgeli ve bu nitelikteki Peyzaj Mimarı çalıştıran ya da bunların oluşturduğu tüzel kişiliklerdir. 1.4 Kontrol ve Denetim Uygulamanın her aşaması, İdare/İşveren adına görev yapan Konrol Amiri/Peyzaj Mimarı'nın denetiminde ve mesleki kontrolluk hizmeti veren Proje Müellifi' nin direktifleri uyarınca, bu Şartname'ye göre yapılır. 1.5 Şantiye Şefi Projesi, Özel Şartname ve iş programına uygun olarak, uygulamanın her aşamasının yürütümesinden İdare'ye karşı, şantiyenin yönetim, güvenlik ve işleyişinden, İşveren ve Yüklenici'ye karşı sorumlu, PMO Tescil Belgeli Peyzaj Mimarı' dır. 2. MALZEME   2.1 Genel Standartlar Yüklenici; yapısal ve bitkisel Peyzaj uygulama işlerini; hizmet sınıfı için şartnamesinde, proje ve eklerinde belirlenen malzeme ve işçiliğin mevcut en yüksek standardı ile TMMOB Peyzaj Mimarları Odası ile İşveren durumundaki özel ve resmi kuruluşlarının belirlediği ölçüt ve tanımlara uygun olarak yapacaktır.2.1.1 Bitkilerin OrijiniBütün bitkiler bitkisel projesinde ve şartnamesinde belirtilen bilimsel isimlerine ve istenilen özelliklere (form, renk, boy, yaş, kap tipi vb.) uygun olacak, standart üretim yapan ya da depo satışı yapan fidanlıklardan sağlanacaktır.   2.1.2 Sertifika Kullanılacak bitkisel materyal (fidan, fide, çim tohumu) ile gübre ve kimyasal maddelerin, Şartname'de belirtilen niteliklere uygunluğunu kanıtlayacak ilgili kamu kuruluşlarınca (Tarım Bakanlığı, T.S.E...gibi) verilmiş olan belge ve sertifikalara sahip olmaları aranacaktır.   2.1.3 Su Yapısal ve bitkisel Peyzaj hizmetlerinin her aşamasında kullanılacak su, içme suyu standartlarında olacak ve İşveren/İdare tarafından sağlanacak ya da bedeli ödenerek getirilmesi sağlanacaktır. Özel kaynaktan alınacak suyun, fiziksel, kimyasal ve biyolojik analizleri yapılarak, kullanılması için Peyzaj Mimarı'nın ya da Kontrol Amiri'nin onayı alınacaktır.   2.1.4 Kimyasal Maddeler Çevre düzenleme işlerinde kullanılacak her türlü kimyasal maddeler (yabani ot öldürücü/herbisid, böcek öldürücü/insektisid mantar öldürücü/fungisit ilaçlar ile bitki besin maddeleri, büyümeyi ve toprağı düzenleyici maddeler vb.) canlıları ve çevreyi olumsuz yönde etkilemeyeceği kanıtlanmış, Tarım Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü onayından geçmiş olacaktır.   2.2 Gübreler   2.2.1 Organik Gübre Tamamen ayrışmış (dekompoze olmuş, tam fermente olmuş) ahır gübresidir. Aynı gübre için kullanılan 'tam yanmış ahır gübresi' de, aerobik koşullarda fermente olmuş ahır gübresi anlamına gelir.Organik gübrenin içinde çürümeden kalmış hiçbir sap, saman, tohum, yaprak, kağıt vb organik maddeler ya da taş ,kum, çakıl, toprak, metal ve plastik parçalar gibi yabancı maddeler bulunmayacak, hiç bir fena koku yaymayacak, koyu kahverenginde, yeterince nem içerecek, elenebilecek nitelikte olacak, tozacak kadar kuru ve kesekli olmayacaktır. 2.2.2 Kimyasal Gübre Kimyasal yolla fabrikada üretilen ve belli başlı bitki besin maddelerinden azot(N), fosfor(P) ve potasyum(K) içeren, toprağa atıldığında, suda eriyerek bitki kökleri tarafından alınabilen bileşiklerdir. İz elemenler ve bitkide büyümeyi düzenleyen bileşikler de, bu kapsamda ele alınacaktır. Şartname gereği ya da Yüklenicinin sorumluluğunda kullanılabilecektır.   2.2.3 Sıvı Gübreler Eriyik halde bulunan ve temel besin maddelerinin yanında mikrobesin maddelerini de içeren ve önerilen oranlarda su ile karıştırılarak Bitkilerin yapraklarına püskürtülerek uygulanan karışımlardır.Kimyasal ve sıvı gübreler çevreyi olumsuz yönde etkilemeyecek, ilgili Kamu kuruluşu onayından geçmiş ve belgelenmiş olacaktır.   2.3 Toprak Düzenleyiciler Toprağın verimliliğini arttırmak, su tutma kapasitesini ve fiziksel yapısını iyileştirmek amacıyla toprağa çeşitli oranlarda karıştırılan organik ya da inorganik kökenli malzemedir. Peyzaj Mimarı tarafından teknik özellikleri ve kullanma yöntemi tanımlanarak ya da Yüklenicinin önerisinin onaylanması sonrasında kullanılacaktır.   2.3.1 Bitkisel Çürüntü (Kompost) Yapraklı ağaçlardan (kayın, meşe, gürgen, kestane, akçaağaç vb) oluşan koru ya da ormanların tabanında, dökülmüş yaprak ve dalların tam çürümesi (dekompoze olması) sonucu oluşmuş ve içinde hiçbir sağlam yaprak, dal vb yabancı madde bulunmayan organik katmandır.Hiçbir zaman ibreli ağaç korulukları ve Ormanlarından ya da 'erica' fundalıklarından alınacak bitkisel çürüntü, kompost olarak kullanılmayacaktır.   2.3.2 Torf Torf, havasız koşullarda, su altında kısmen parçalanmış durumda korunmuş, sazlık ya da bataklık Bitkilerinin kalıntılarıdır. Steril, lifli yapısı nedeniyle çok su tutan ve asit karakterli organik bir malzemedir. Peyzaj Mimarının önerisi doğrultusunda, çiftlik gübresi ile karıştırılıp fermente olması sağlanarak, tüf, pomza mıcırı ya da kum ve tarımsal perlitle karıştırılarak kullanılabilir.   2.3.3 Perlit Perlit gri beyaz renkli volkanik bir taştır. Kırılıp elenir, özel fırınlarda genleştirilip patlatılarak, küçük süngerimsi yapıda, çok hafif bir malzeme üretilir. Çok su tutan, ısı geçirgenliği ve özgül ağırlığı çok düşük olan perlit, yüksek derecede ısıtıldığı için de sterildir.Özel şartnamesinde belirtilen ya da Peyzaj Mimarının önerdiği miktarlarda kullanılarak; toprak karakterinin iyileştirilmesi, çim ekimi, çiçek kasaları ve çatı bahçeleri için harç hazırlanması, ısı yalıtımı ve hafif Beton uretimi amacı ile kullanılabilir.   2.3.4 Kum Toprak karakterinin iyileştirilmesi ve üretim ortamı hazırlamak üzere kullanılacak dere kumu, en fazla 1.5 mm. boyutunda, dişli ve temiz olmalı, çok az silt içermeli, kireç ve tuz bulundurmamalıdır.Drenaj kanalları içine ya da çiçek kasalarının altında kullanılacak kum 3-7 mm çapında yıkanmış, eş boyutlu ve yuvarlak olması tercih edilmelidir.   2.4 Toprak   2.4.1 Üst Toprak Üzerinde tarım yapılmasa da, açık bir arazide açılan toprak profiline bakıldığında; A Horizonu, en üstte, içinde bitki köklerinin geliştiği, havalanması nedeniyle aerobik mikroorganizmanın yaşadığı, alttaki katmana göre daha koyu renkli toprak tabakasıdır. Derinliği, üstünde daha önce yapılan tarım kültürüne göre değişen ve 25 cm' yi geçmeyen toprak tabakasıdır.Üst toprağın içinde, bir boyutu 50 mm' yi geçen taş, çakıl ve kireç parçaları ile akaryakıt sızıntısı, katran, yağlar ve yağlı maddeler ile moloz, plastik ve pis atıklar kesinlikle bulunmayacak, bunlarla bulaşık olmayacaktır. Üst toprağın içinde bir boyutlu 50 mm' den az taş ve çakıllar, ağırlık olarak en çok %15 oranında bulunabilir. Üst toprağın pH değeri 6,0 ile 7,5 arasında olacaktır. Ekim ve dikim amacıyla gerekli minimum üst toprak derinlikleri : çim alanlarda en az 15 cm, çalı dikim alanlarında en az 40 cm olacaktır.   2.4.2 Alt Toprak Sahanın ana kayası ile üst toprak tabakası arasında kalan, otsu Bitkilerin köklerinin gelişmediği, dolayısıyla toprak mikroorganizmalarının yaşamadığı, rengi üst toprağa göre daha açık toprak katmanıdır. Alt toprak dolgusu için, kireç kongresyonlarının yoğunlaşmadığı B horizonu ile C horizonunun üst kısmının kullanılması yerinde olacaktır.   2.4.3 Ikincil Nitelikte Toprak Alt toprak niteliğinde ya da kısmen üst toprakla karışmış alt toprak ile çok fakir ya da niteliksiz diğer topraklardır. Yanlız alt toprakta yapılacak dolgu ve tesviye işlerinde, Peyzaj Mimarının onayı ile kullanılır. Alt toprak dolgusu amacıyla çok killi ya da çok kumlu toprakların tek başına dolgusundan kaçınılmalı, karıştırma işlemi yapılması halinde kullanımına izin verilmeli, içinde inşaat atıkları ve istenmeyen kaya, organik atıklar bulundurmamalıdır.   2.5 Bitkiler Burada, Bitkilerin sadece Peyzaj tasarımı ve Çevre Düzenleme Projeleri'nin bitkisel uygulama işlemleri açısından gerekli özellikleri tanımlanmıştır.   2.5.1 Yapraklı Ağaç, Ağaççık ve Çalılar   2.5.1.1 Yapraklı Ağaçlar Tam büyüdüğünde, toprak yüzeyinden 2,50 m. ye kadar yan dalları budanmış, 2,50 m.den sonra dallanarak taç yapmış, ortalama erişkin boyları aşağıda verilen çok yıllık odunsu bitkilerdir. Yol ağacı olarak kullanılmamak koşulu ile kök boğazından ya da buna çok yakın bir noktadan itibaren, bir kaç gövdeli olarak yetiştirilmiş ve budamadan soliter kullanım için hazırlanmış olabilirler.   2.5.1.2 Yapraklı Ağaçcıklar Küçük yapraklı ağaçlar ya da bazı büyük çalılar, ağaçcık şeklinde terbiye edilebilirler. Dallanma noktasına kadar temiz gövde uzunlukları l.5-2.0 m olmalıdır. Fidanlar, soliter kullanım için kök boğazından itibaren birkaç gövde geliştirerek yetiştirilmiş olabilirler.   2.5.1.3 Yapraklı Çalılar Kök boğazından dallanarak, toprak yüzeyinden itibaren kitle oluşturan, çok yıllık yapraklı bitkilerdir.   2.5.1.4 Yapraklı Bitki Boyları Her bitkinin ideal boyutları, türüne ve yetiştiği toprak, iklim ve bakım koşulları ile diğer bitki ve yapılara göre bulunduğu konuma ve bakım şartlarına bağlıdır. Türkiye genelinde ekolojik farklılıklar dikkate alınarak, aşağıdaki ölçüler, ortalama değerler olarak kabul edilmelidir.    Büyük Yapraklı Ağaçlar 18.0 m ve daha boylu  Orta Boy Yapraklı Ağaçlar 10.0 m-18.0 m yükseklikte  K. Boy Yapraklı Ağaçlar 4.0 m-10.0 m yükseklikte  Büyük Çalılar 3.0 m ve daha boylu  Orta Boylu Çalılar 1.5 m-3.0 m yükseklikte  Küçük Çalılar 1.0 m-1.5 m yükseklikte  Bodur Çalılar 0.3 m-0.6 m yükseklikte  Sürünücü ve Yayılıcılar 0.3 m-0.6 m yükseklikte   2.5.2 İbreli Ağaç, Ağaççık ve Çalılar İbreli ağaç ve ağaççıklar budanmadığından, yerden itibaren çıplak gövde yüksekliği yerine, tam yetişkinlerin ortalama boyları verilmiştir.    Büyük Ağaçlar 18.0 m ve daha boylu  Orta Boy Ağaçlar 10.0 m- 18.0 m yükseklikte  Küçük Ağaçlar 4.5 m- 9.0 m yükseklikte  Büyük Çalılar 3.0 m ve daha boylu  Orta Boy Çalılar 1.5 m- 3.0 m yükseklikte  Küçük Çalılar 1.0 m- 1.5 m yükseklikte  Bodur Çalılar 0.3 m- 0.6 m yükseklikte 2.5.3 Fidanlar 2.5.3.1 Genel Özellikler Bitkisel uygulama çalışmalarında kullanılacak fidanlar, çok iyi kök, muntazam ve sağlam gövde geliştirmiş, çatlak, kırık, kopuk, sıyrık yara ve hasar bulunmayacak; hastalık, zararlı ve virüsle bulaşık olmayacaktır. 2.5.3.2 Üretim Yeri Bütün bitkiler, proje alanına en yakın bir fidanlıktan, Peyzaj Mimarı'nın onayı ile kendi fidanlığından ya da işverenin göstereceği başka bir kaynaktan sağlanabilir. Peyzaj Mimarı gerek gördüğünde, getirilen fidanların yetiştirildiği yere ait belge gösterilmek zorundadır. 2.5.3.3 Fidan Standartları Çevre düzenlemelerinde kullanılacak fidanlar aşağıda tanımlanan standartlarda olacaklardır.   2.5.3.3.1 Çalı Fidanı Standartları Çalılar dallanmış, yatay ve dikey büyüyen, tek bir dominant dal üzerinde küçük dallara ayrılan, toprak seviyesinden çıkan dikey sürgünleri, sarılıcı, yayılıcı ve tırmanıcı gibi çok farklı niteliklere göre farklilaşırlar. Bitki cins ve türlerine göre ayrı ayrı tanımı ve fidan kabının litre cinsinden hacmi, fidan boyu, hangi üretim yöntemleriyle üretilmiş olduğu, bitkisel uygulama projeleri ve teknik raporlarda Proje Müellifi Peyzaj Mimarı tarafından ayrıntılı olarak belirlenmiş olacaktır.   2.5.3.3.2 Ağaç Fidanı Standartları Şartname ekinde içinde yer alan çizelge ve çizimlerde, çok ve tek gövdeli, yaşlı ve genç, yol ağacı ve soliter yetiştirilmiş fidan standartları ayrı ayrı ve ayrıntılı olarak verilmiştir.   2.5.3.4 Hasar Görmüş Fidanlar Fidanlar özenle ambalajlanıp, nakil için her tür koruma önlemi alınmasına karşın kök, dal ve sürgünlerden kırılıp zarar görenler temizlenecek, dikiminde sakınca görülenler ile ağır hasar görenler dikilmeyecektir.   2.5.3.5 Fidan Etiketleri Dikim için sağlanan bitki türlerinin kolayca tanınması ve karışıklık olmaması için fidanlar etiketlenecektir. Etiketin dış koşullara dayanıklı bir malzemeden yapılması, yazının silinmemesi ve etiket boyutlarının; bitki türü, türkçe ve latince ismi yazılabilecek büyüklükte olması gerekir. Bir demet ya da küme halindeki aynı cins ve tür fidanlardan yalnız iki tanesine, tek Bitkilerin ise her birine ayrı ayrı etiket bağlanacaktır. Etiketler, fidanlar dikilip geçici kabul yapılıncaya kadar kalacaktır.   2.5.3.6 Fidan Kazığı (Herek, Ağaç Hereği )Fidan kazığı, yapraklı ağaç fidanı dikiminde, fidanı tutmak ve rüzgarın olumsuz etkilerinden korumak için kullanılan, düzgün büyümüş, alt ucundaki çapı en az 5 cm kestane ya da meşe baltalıklarından elde edilmiş sert ağaç sırıklarıdır.Hereğin toprağa çakılacak ucu sivriltilecek ve alt ucundan itibaren toprak dışında kalacak 20 cm.lik kısmına, bitkilere zarar vermeyecek bir ahşap koruyucu sürülmüş olacaktır.   2.5.3.7 Ağaç Bağı Dikilen fidanı kazığa bağlamak için kullanılan, branda bezi, özel pamuklu kaytan, yumuşak kauçuk ya da eşdeğer bir malzemeden yapılmış, fidan güvdesine sürtünmeyle zarar vermeyen, fidana ve kazığa sekiz şeklinde bağlanan, uçları fidan ve herekten uzakta kalabilen ve dış koşullara dayanıklı malzemedir.   2.5.4 Çit Bitkileri Çalılar niteliklerinde olacaktır. Çitin istenen boyutlarının düzgün biçimde oluşumu amacı ile fidanların aynı fidanlıktan, aynı cins ve türden, aynı üretim yöntemiyle çoğaltılmış benzer form ve boyda olması sağlanmalıdır.   2.5.5 Yumrulu ve Soğanlı Bitkiler Üretim materyali temiz sağlam hastalık ve zararlılardan arındırılmış olacak, yaralanmış ya da ezilmiş yumru ve soğanlar kesinlikle dikilmeyecektir.   2.5.6 Çok Yıllık Otsu Bitkiler (Perennialler)Bulundukları yerde en az bir yıl büyütülmüş ya da saksı içinde yetiştirilmiş, çok iyi köklenmiş sağlıklı gelişmiş, tercihen üzerinde çiçekleri bulunan bitkiler olacaktır.   2.5.7 Mevsimlik Bitkiler Gelişimini bir-iki vegetasyon döneminde tamamlayan, belirli aylarda çiçek açan otsu bitkilerdir. Fidelerin, sağlıklı tohumlardan üretilmiş, dikim önce şaşırtıldığı yerde en az iki hafta büyümüş; tutma şansını artırmak için henüz çiçek açmamış olanları yeğlenmelidir. Fincan saksı ya da poşetlerde yetiştirilerek pazarlanan fidelerde kök, dal ve yaprakların kuvvetli, her bakımdan sağlıklı olmaları yanısıra çiçek açmış olmaları istenir.   2.5.8 Güller Güller en bodurundan, ağaçcık ve sarmaşık çeşitlerine, yabani türden çok sayıda melezlerine kadar, sayısız niteliklerde bulunduklarından; bunların ayrı ayrı tanımı, her projede müellifi tarafından yapılmış olacaktır. Çalılar için belirtilmiş nitelikler, güllerde de bulunacaktır.   2.5.9 Sarmaşıklar Yetiştirildiği fidanlıkta, en az 1.50 m. boyunda bir kamış ya da çubuğa sardırılarak yetiştirilmiş odunsu bitkilerdir. Dikim yerinde birbirinden ayrılması ve istenen yönde terbiye edilmesi mümkün olmayacak kadar dal ve sürgünleri birbirine sarılmış ve karışmış sarmaşıklar kullanılmayacaktır.   2.6 çim Tohumu çim saha tesisi için, alanın kullanma şekli ve amaçları, bakım şartları, meyli, bakarı, ışık ve gölge koşulları ile toprağın cinsine göre projesinde önerilmiş uygun çim tohumu karışımları ya da tek cins tohum siparişi öncesi, çimlenme testi ve sertifika istenecek, Peyzaj mimarının yazılı onayı ile tohum siparişi verilecektir. İhale süresi boyunca her ekim mevsimi için taze tohum satın alınacaktır.   2.7 Hazır çimen Kullanılacak hazır çimen; temiz doğal çayırlık ya da özel yetiştirilmiş çim alanlarda, iyi köklenmiş, sap ve yaprakları sağlam, iyi elyaflı, keçeleşmemiş, içinde ölü çimen ve yabani ot bulunmayan, hastalıksız, bir önceki büyüme mevsiminde yabani ot öldürücü (herbisit) lerle ilaçlanmış, düzenli kesim ve bakım yapılmış olacaktır.İnce çim saha tesisi için kullanılacak hazır çimen ayrı ve özel yetiştirilmiş, genel özellikleri yukarıda belirtildiği gibi olacak; ancak, çok ince yapraklı varyetelerden oluşacak ve bu türler, projesinde istenilen oranlarda bulunacaktır.Yüklenicinin kullanacağı hazır çimen alanı Peyzaj Mimarının yerinde yapacağı incelemeden sonra yazılı olarak onaylanacaktır. Yerinde inceleme yapılamayacak durumlarda, Yüklenici tarafından söküme başlamadan önce, proje sahasına en az 5 m2' lik bir örnek getirerek, Peyzaj Mimarının onayı alınacaktır. Futbol sahaları, çim tenis kortları, golf alanları vb. Özel çim yapım tekniği gerektiren alanların oluşturulması amacı ile özel teknik şartname ve detaylar aranacaktır. 3. MEVSİM 3.1 Genel Açık ve yeşil alan düzenleme işleri (toprak işleme, bitki sökümü ve dikimi, tohum ekimi vb,) uygun mevsimde, uygun hava ve toprak koşullarında gerşekleştirilecektir. 3.2 Ekim ve Dikim İçin Uygun Koşullar Fidan dikimi ve tohum ekimi için toprağın fiziksel yapısının kolay işlenebilir, dökülgen ve kolaylıkla ufanan, hafif nemli olduğu ve havanın açık, bulutlu ya da parçalı bulutlu olması uygun koşulları oluşturur. 3.3 Ekim ve Dikim İçin Uygun Olmayan Koşullar Yıl boyunca, hangi mevsimde olursa olsun, sıcaklığın uzun süre sıfırın altına düştüğü donlu günlerde, havanın sıcaklığı ne olursa olsun toprağın donmuş bulunduğu günlerde, şiddetli soğuk ve kurutucu rüzgarların estiği günler, şiddetli yağışlı dönemlerde, toprağın suya tam doymuş, çamurlu ya da su basmış olduğu günlerde arazide hiçbir çalışma yapılmayacaktır. 3.4 Çıplak Köklü Fidanların Dikim Zamanı Orta Anadolu koşullarında, çıplak köklü fidanlar, işin başladığı yılın Kasım ayı başından, bunu izleyen takvim yılının Mart ayı sonuna kadar sökülüp dikilebilir. Ege ve Akdeniz Bölgeleriyle Doğu Karadeniz sahil şeridinde çıplak köklü bitkiler sadece işin başladığı yılın Aralık ayı başından, bunu izleyen takvim yılının Şubat ayı sonuna kadar sökülüp dikilebilir. Soğuk depolama olanağı yaratılarak, dikim döneminin uzatılması ile maliyetin aşağı çekilmesi denenmelidir. 3.5 Kaplı Fidanların Dikim Zamanı Kök sistemi ve bitkinin yaşıyla orantılı boyutlarda bir kap içine alınarak, en az 12 ay büyümüş bitkiler, Peyzaj Mimarının onayı ile madde 3.3 de belirtilen günler ve hava koşulları dışında, yıl boyunca her istenilen zaman ve yerde dikilip gelişmeleri sağlanabilir.