Doğa turizmi ilkeleri Dünyamızı Ekoturizm Kurtaracak! Kanada’nın Quebec kentinde düzenlenen Ekoturizm Zirvesi, 132 ülkenin kamu ve özel sektör kuruluşlarının katılımıyla gerçekleşti. Zirvede yayınlanan sonuç bildirgesi, bu turizm çeşidini doğru ve etkin bir şekilde yaygınlaştırmayı hedefliyor. Birleşmiş Milletler ve Dünya Turizm Örgütü’nün 2002 yılını Dünya Ekoturizm Yılı ilan etmesiyle 2001 den bu yana sürdürülen konferanslar, Kanada’nın Quebec kentinde Mayıs ayı içinde yapılan zirve ile doruk noktasına ulaştı. Zirve sonucunda yayınlanan bildirge, bundan böyle ekoturizmi, sürdürülebilir kalkınmanın bir aracı olarak görmek isteyen tüm ülkeler için rehber niteliğinde olmayı hedefliyor. Aşağıda bir bölümü yayınlanan “Ekoturizm sonuç bildirgesi” özellikle eşsiz doğal ve kültürel kaynaklarıyla ideal bir turizm destinasyonu olmaya aday Türkiye’nin önümüzdeki yıllarda payına düşen görevlerin ne olduğunu da açıklıyor. Quebec Ekoturizm Deklarasyonu Quebec Zirvesi, 2001 ve 2002 yılları boyunca yapılan 18 hazırlık konferansının en üst noktasını oluşturuyor. 2001 yılından başlayarak 2002’nin Mayıs ayında gerçekleşen zirveye kadar devam eden bu toplantılara, turizm ve çevre alnındaki ulusal ve yerel kamu kuruluşları, ekoturizm alanında faaliyet gösteren özel sektör şirketleri, bu şirketlerin dernek ve birlikleri, akademik çevreler, uluslar arası örgütler, yerel halkların temsilcilerinden oluşan 3 binin üzerinde temsilci katıldı. Bu zirvede katılımcılar, bu yıl Ağustos ve Eylül ayları içinde Güney Afrika’nın Johannesburg kentinde yapılan ve bu alanda önümüzdeki 10 yılın uluslar arası politikalarının oluşturulduğu “Sürdürülebilir Kalkınma” için Dünya Zirvesi’nde (WSSD), ülkelerdeki fakirliğin azalması ve tehlike altındaki ekosistemlerin korunmasında önde gelen bir endüstri olarak turizmin, öncelik alması gerektiğini deklare ettiler. Bundan hareketle konuşmacılar, BM ile onun yan örgütlerinden ve bu zirvede temsil edilecek olan üye hükümetlerinden aşağıdaki deklarasyonun ve Dünya Ekoturizm Zirvesi’nin diğer sonuçları ile WSSD duyurusunun ve dağıtımının yapılmasını da talep ettiler. Zirve, ekoturzmin sürdürülebilir turizmin ekonomik, sosyal ve çevresel etkileri ile ilgili prensiplerinin tümünü kapsadığını işaret ediyor. Bununla beraber, zirvede belirtilen özel prensipler de ekoturizmi çok daha geniş bir kavram olan sürdürülebilir turizmin içinde özel bir yere yerleştiriyor. Toplantılarda ele alınan ekoturizm başlıklarını şu şekilde sıralamak mümkündür: Ekoturizm Ilkeleri Zirve aynı zamanda Ekoturizmin, turizm sektörünün genel anlamda sürdürülebilirliliğine, yerel halkların ekonomik ve sosyal seviyesinin yükseltilmesi, doğal kaynakların ve yerel halkların kültürel bütünlüklerinin korunması ve tüm seyahatçilerin doğal ve kültürel mirasın korunmasına yönelik bilincinin arttırılmasının gerekliğine dikkat çekti. Yapılan toplantılar, kültürel zenginliğin ve bioçeşitliliğin olduğu bölgelerin korunması ve yönetimine ilişkin finansman kaynaklarının, dünya çapında açıkça görülen yetersizliğini bir kez daha vurguladı. Dünya Ekoturizm Zirvesi’nde ele alınan diğer başlıklar ise, “Ekoturizmin uygun biçimde planlanıp programlanmadığı, doğru biçimde yönetilmediği ve geliştirilmediği zaman doğanın zarar görmesi, yaban hayatının ve bioçeşitliliğin tehdit altına girmesi, deniz ve kıyı kirlenmesi, su kalitesinin düşmesi, bölge topluluklarının ve yerel halkların göçü ve kültürel geleneklerinin erozyonuna yol açması” oldu. Yukarıdaki ilkelerin ışığında, Dünya Ekoturizm Zirvesi katılımcıları 19-22 Mayıs 2002 tarihleri arasında bir araya gelerek, hükümetlere, özel sektöre, sivil toplum örgütlerine, akademiler ve araştırma kuruluşlarına, devletlerarası örgütlere, uluslar arası finans kuruluşları, kalkınma ajansları ile yerli ve bölgesel halklara aşağıdaki önerileri sundular. Ulusal, bölgesel ve yerel hükümetlere · Ulusal, bölgesel ve yerel düzeylerde ekoturizm politikaları ve geliştirme stratejileri oluşturmak ve bunu yaParken de ekoturizm aktivitelerinden etkilenen ya da etkilenmesi beklenen tüm tarafları kapsayan geniş çaplı bir danışma süreci belirlemek. · Doğanın, yerel ve bölgesel halklara ait kültürlerin ve geleneklerin, genetik kaynaklarının, toprak ve mülkiyet haklarının, temiz kullanma ve içme suyu hakkının korunmasını bölgesel ve yerel halklar, özel sektör, sivil toplum örgütleri ve ekoturizmin tüm taraflarının katılımı ile garantilemek. · Uygun katılımı sağlamak ve ekoturizm sürecinin tüm safhalarında ilgili kamu kuruluşları arasındaki gerekli koordinasyonu ulusal çapta, il bazında ve yerel seviyede sağlamak. Tüm denetleme ve takip sonuçlarını halka duyurmak. · Uluslar arası ulaşım da dahil olmak üzere, turizm ürününün tüm belirleyenleri, içinde çevresel maliyetlerin yansıtılmasını getiren düzenlemeleri belirlemek. · Uygun politikalar, yönetim planları ve ziyaretçiler için tercüme programları belirlemek. Tüm sosyal ve çevresel etkilerinin takibi için gerekli finansman kaynaklarını, doğrudan ve dolaylı yönetim stratejilerini ve düzenlemeleri yapmak. · Bölgeye gelen turistlerin eğitimini sağlamak ve destinasyonlarda outgoing ve inccoming tur operatörlerini ve seyahatçileri, çevreye karşı duyarlı mobilite seçeneklerini tercih etme konusunda teşvik etmek. Özel Sektöre · Ekoturizm faaliyetlerinizi tasarlayıp geliştirirken, planlama ve işletme safhalarında su ve enerji tüketimi, destinasyona erişim şekilleri, bölgedeki halklar arasında ayrım gözetilmemesi gibi sürdürülebilirlik ilkeleri ile uyum içinde olmak. · Doğal alanların korunması ve bioçeşitliliğin sürdürülmesinde sorumlu kamu kuruluşları ve sivil toplum örgütleri ile işbirliği yapmak. · Ekoturizm ürününün otantik özelliklerini güçlendirmek ve bu turizm faaliyetlerinin ekonomik yararlarının daha fazla bölgeye aktarılmasını sağlamak için, ekoturizm operasyonlarında insan kaynakları, lojistik ürünler ve hizmetlerin de aralarında bulunduğu yerel ve bölgesel kaynakların kullanımını arttırmak. · Ekoturizmin faydalarını bölgesel bazda dağıtabilmek doğrultusunda destinasyon bazında geniş bir ürün çeşitliliği yaratmak. Sivil toplum örgütleri, yerel halka ait dernekler, akademik çevreler ve araştırma kuruluşlarına · Ekoturizm destinasyonlarına, ev sahibi sivil toplum örgütlerine, küçük işletmelere ve ilgili yerel otoritelere, politikalarını oluşturabilmeleri, gelişmeleri, yönetimsel yol haritalarının ve takip mekanizmalarının oluşturulması için teknik, finansal, eğitimsel konularda, kapasitenin arttırılmasında ve diğer alanlarda destek sağlamak. · Ekoturizm aktivitelerinin ekoloji, bioçeşitlilik, yerli kültürleri ve sosyo-ekonomik yapı üzerindeki gerçek etkilerini araştırıp takip etmek. · Kamu ve özel sektör örgütlerini, ekoturizm geliştirme ve yönetimindeki karar alma süreçlerinde araştırmalara dayanan bilgi ve verilerle desteklemek. · Araştırma kuruluşları ile ekoturizmi geliştirme konularında en uygun ve pratik çözümer üretme konusunda işbirliği yapmak. Uluslar arası örgütler, uluslar arası finansal kurumlar ve kalkınma ajanslarına Ulusal ve yerel örgütlerin, uluslar arası yol haritaları temelinde ekoturizm politika ve planları geliştirmeleri için yeterli donanımı oluşturmak. Ekoturizimdeki tüm sektörler ve ülkeler arasında tecrübelerin paylaşımını sağlayabilmek için küresel, bölgesel ve ulusal düzeylerde politikalar, yol haritaları ve projelerin oluşumunda çok taraflı diyalog süreçleri belirlemek. Ekoturizmin temelinde yer alan mikro, küçük ve orta ölçekli ekoturizm firmalarının ihtiyaçları doğrultusunda, zorunlu finansal araçları, borçlanma şartlarını ve süreçlerini adapte etmek. Eğitim ve kapasite arttırma faaliyetleri için finansal mekanizmalar oluşturun. Bu mekanizmalar zaman ve kaynak açısından ekoturizm gelişimine yerli halkların başarılı bir şekilde katılımını sağlayacak biçimde düzenlenmelidir. Yerel ve bölgesel halklara... İnsani, fiziki, finansal ve sosyal gelişimi içeren kolektif faydaların elde edilmesinde ekoturizmi de kapsayabilecek bir strateji belirleyip uygulamaya koymak. Toplumun geleneksel yetenek ve özelliklerini, özellikle de yerel kaynakların sürdürülebilir bir tarzda kullanıldığı hane temelli el sanatlarını, tarımsal üretimi, geleneksel mimariyi teşvik edip güçlendirmek. Sürdürülebilir Kalkınma İçin Dünya Zirvesi’ne (WSSD). Sürdürülebilir kalkınmanın ilkelerini turizme uygulayın ve ekoturizmin ekonomik, sosyal ve çevresel fayda üretmedeki, örnek rolünü kabul ederek yola çıkmak. Turizmin rolünü, ekoturizmi de dahil ederek WSSD’ de üretilecek belgeler ve deklarasyonlara entegre etmek. Kaynaklar : 1- T.C. Turizm Bakanlığı web Sitesi 2- Çeşitli yabancı organizasyonların web siteleri 3- Doğal hayatı Koruma Derneği web sitesi Derleme : Ayşegül Aydın / Peyzaj Mimarı