Bir tilkinin dünyası Aile yaşantıları, uysallıkları, utangaç hareketleriyle tilkiler, yüzyıllardır insanların zihninde var olan eski imajlarına meydan okuyor “Kendisini akıllı zanneden, kurnaz olduğu kadar cimri ve bencil olan tilki, sinsice zavallı tavuğu yakaladı...” Okumayı söktüğümüz yıllardan beri, Batı kaynaklı masal ve hikâyelerde tilkiyi bu şekilde tanıdık. Bu hikâyeleri bir de tilki tarafından dinlemek hiçbir zaman mümkün olmadı. Oysa araştırmalar, tilkiyi bizim tanıdığımızdan çok daha mûnis ve yararlı gösteriyor. Yine araştırmalara göre, tilkiler tabiatta insanlar tarafından en çok zulmedilen ve avlanan hayvanların başında geliyor. Kuzey Yarımkürede Asya ve Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya ve kutuplara kadar çeşitli bölgelerde 21 türü bulunan tilkilerin tek besin kaynağı tavuk kümesleri değildir. ve büyük olasılıkla, bir tavşanı yahut tavuğu da, hasta veya yaşlı olmadıkça yemezler. Zaten kümesten tavuk kaçırmak tilkilerin çok nâdir yaptığı bir harekettir. Çünkü hem etçil, hem otçul olan bu hayvanlar yemek konusunda çok fazla alternatife sahiptirler. Yaz aylarında böcekler, meyveler, kemirgen hayvanlar, çekirgeler besin listelerini oluştururken, kış geldiğinde bu listeden meyveler ve böcekler çıkar, yerine fareler, kuşlar, kaplumbağalar, yumurtalar ve ölü hayvan etleri eklenir. Çok hassas olan koku alma, görme ve işitme yetenekleriyle en kuytu yerlerdeki avlarını bile rahatlıkla yakalayabilirler. Ayrıca kasabalara ve köylere yakın yerlerde yaşayan tilkiler, insanların attığı çöplerle de beslenebilirler. Böcekleri, çekirgeleri ve çiftliklerdeki ürünlere zarar veren diğer hayvanları yiyerek bir bakıma çiftçilere de yardımcı olurlar. Eskiden tilkileri gördükleri yerde öldüren çiftçiler bu özelliklerini keşfettikten sonra artık dokunmamaya başladılar. Hattâ çiftliklerinde tilki besleyen çiftçiler bile var. Bir tilkinin ömrü yaklaşık on iki yıldır. Fakat pek az tilki bu yaşı görebilir. Çünkü tilkinin düşmanı çoktur. Bu düşmanların başında, tarlalarını korumak için, güzel kürkünden faydalanmak için, hattâ sırf spor olsun diye onları acımasızca öldüren insanoğlu gelir. İnsanlar dışında diğer düşmanları ise kurtlar, çakallar, vaşaklar, kartallardır. Yeryüzünün en akıllı hayvanlarından biri olan tilkilerin hayatı da oldukça ilginçtir. Yuvalarının şekli bulundukları yere göre değişir. Kasabalarda yaşayan tilkiler ağaç kovuklarında, çimenlik bölgelerde ve çalılıklarda barınırlar. Doğal hayattaki tilkilerin ise yaşamak için büyük alanlara ihtiyaçları vardır; çünkü yiyecek bulmaları kasabadaki kadar kolay değildir. Buralarda, 2-8 kilometre arasında değişen genişlikteki alanlara yuvalarını kurarlar. Kendilerine ait bölgelerini tespit ettikten sonra idrarlarıyla sınırlarını çizerler. Aynı yöntemi yiyecek ararken, aradıkları yerleri işaretlemek için de kullanırlar. Bu yöntem sayesinde daha sonra aynı yere gelip yiyecek arayacak tilkilere “kontrol edilmiştir” mesajı bırakılmaktadır. Bazı tilkilerin birden fazla yuvaları vardır ve gerektiğinde bu yuvalar arasında değişim yapabilirler. Tilkilerin bir özelliği de bölgelerine olan bağlılıklarıdır. Bölgelerine gelip yerleşmek isteyen yabancı tilkilerle kolaylıkla toprak kavgasına girişebilirler. Fakat bazan bölgelerini başka tilkilerle, hattâ düşmanları olan kurtlar ve kartallarla da paylaşabilirler Yazan : Zeynep Sevde Paksu Derleme : Durcan Cengiz / Peyzaj Mimarı