AC Otomatik Bahçe Sulama   AC Bahçe Sulama Sistemleri Ltd. Şti. Hüseyin Çelik sk. Ayar apt. No:3 Kozyatağı/ ISTANBUL Tel: 0216 380 91 36 Fax: 0 216 373 44 71 Mobil: 0532 736 32 41 Sponsor firma web sitesi için buraya veya yukarıdaki reklama tıklayınız Sulama : Tarımda devamlılığı ve kararlılığı sağlayan, bunun yanında diğer tarımsal girdilerin etkinliğini arttıran ve birim alandan yüksek verim sağlayan tarımsal girdilerden biridir. Sulamadan beklenen yararı sağlayabilmek için temel koşul, bitkinin ihtiyaç Sulama sulama duyduğu miktardaki suyun yağışlarla karşılanamayan bölümünün toprakta bitkinin kök bölgesine gereken zamanda ve gereken miktarda verilmesidir. Burada karşımıza optimum sulama kavramı çıkmaktadır. Optimum sulamada tamamen normal koşullar söz konusu olup; bitkiler, verim azalması olmayacak şekilde sulanmakta ve topraktaki nem miktarını tarla kapasitesine çıkaracak kadar sulama suyu uygulanmaktadır. Ancak bilindiği gibi ülkemizin birçok yerinde su kaynakları kısıtlıdır. Ayrıca sulama bilincinin gelişmesiyle sulama alanları süratle genişlemiş olup buna bağlı olarak su talebi de artmıştır. Bu talebi karşılamak için hemen hemen tüm cazibeli yerüstü kaynakları tesis yapılarak işletmeye alınmıştır. Ayrıca YAS çalışmaları büyük ivme kazanmıştır. Ancak bu süreçte kuraklık nedeniyle YÜS kaynakları ya çok azalmış ya da kurumuştur. YAS kaynakları da çok fazla sayıda derin kuyu açılması ve aşırı su kullanımı nedeniyle büyük ölçüde rezerv kaybına uğramıştır. Öyle ki çoğu yerlerde değil sulama suyu içme suyu temini dahi tehlikeye düşmüştür. Yani özetlemek gerekirse su talebi çok artmış buna Sulama sulama karşılık su kaynakları da sınırlanmış, hatta çoğu su kaynağı kurumuş ya da azalmıştır. 1 Ton şeker pancarının üretimi için Türkiye'de 100 ton, İsrail'de ise 7 ton su kullanılmaktadır. Bu değerler hemen hemen tüm bitkisel üretim için genelleştirilebilir. Burada çözüm ne olabilir onu araştırmak durumundayız. Yaptığımız tesislerde veya yeni projelerde sulayacağımız alana göre sulama suyu yeterliyse herhangi bir sorun yoktur. Sulamayı optimum suya göre planlarız. Ancak sulama suyu yetersiz ise aşağıdaki alternatiflerden birini seçmek durumunda kalmaktayız; 1- Alanın bir kısmında kuru tarım, bir kısmında optimum sulama yapmak, 2- Alanın tümünde sulu tarım yapmak ancak suyu kısmak (kısıntılı sulama yapmak), 3- Alanın bir kısmına yeterli su bir kısmınaSulama sulama kısıtlı su vermek, 4- Optimum bitki desenini saptamak. a) Hangi bitkilerin seçileceği, b) Hangi bitkiye ne kadar su verileceği c) Su gelir ilişkisi d) Uygun sulama programı yapmak yoluyla 5- Sulama sistemlerinin geliştirilmesi, damla, mini spring, bublers sulama gibi sulama sistemlerinden yararlanmak. 6- Toprağın su tutma kapasitesini artırıcı agronomik tedbirlerin alınması (yeşil gübre, hayvan gübresi gibi) 7- Topraktaki nemi Sulama sulama muhafaza etmek ve sızma Sulama sulama buharlaşma vb. kayıpları minimuma indirmek için kazayağı ,kırlangıç kuyruğu, rotovatör, dipkazan gibi uygun toprak işleme aletlerini kullanmak, mümkün olduğu ölçüde pulluk kullanımından kaçınmak gereklidir. Bilindiği gibi dipkazanla birkaç yılda bir pulluk tabanı veya sert katman dediğimiz tabaka kırılması gereklidir. Sırf bu işlemle; Tarsus ovasında pamuk kütlü Sulama sulama verimi dekarda 70 Kg; Çarşamba Ovasında soyada % 86, mısırda % 17; Y. Gediz havzasında buğday ve arpada % 30, tütünde % 67; Ankara Eskişehir ve Konya yöresinde hububatta % 15- 30 arasında verim artışı sağlamıştır. Burada sulama suyunda kısıt uygulanması Sulama sulama durumunda su eksikliğine bağlı olarak bir miktar verim düşmesi meydana gelecektir, bu kaçınılmazdır. Ancak konumuzla ilgili yapılan araştırmalar sonucu verimdeki düşüş oranının, kısılan suyun % oranı kadar olmadığı ortaya çıkmıştır. Bilindiği gibi bitkiler gelişme dönemleri boyunca normal gelişme gösterebilmeleri için ihtiyaç duydukları bitki besin maddelerini kökleri vasıtasıyla topraktan alırlar. Tabii bu besin maddelerinin suyla erimiş olarak bitki kök bölgesinde bulunması gerekir. Bitkiler toprakta depo edilen suyun Sulama sulama tarla kapasitesi ile Sulama sulama solma noktası arasında kalan bölümünden yararlanır. Burada depo edilen suyun bir bölümü doğal yağışlarla kalan bölümü de sulamayla sağlanır. Ancak sulamanın amacına uygun olabilmesi Sulama sulama için kontrollü bir şekilde yapılması, sulama zamanının ve verilecek su miktarının bitkide stres yaratmayacak şekilde düzenlenmesi için sulama zamanı planlamasının yapılması gerekir. Sulama zamanı optimum sulama ya da kısıtlı sulama yapılması tercihlerine göre farklılık gösterebilir. Su kaynağı kapasitesinin yetersiz olduğu şartlarda bitkinin kritik gelişme dönemleri dikkate alınmak kaydıyla ve belirli bir su stresi ile karşılaşmasıyla kısıtlı su uygulayarak verimin belirli bir miktar azalmasına izin verilebilir. Kısıtlı sulama konusunda gerek ülkemizde gerekse yurtdışında araştırmalar yapılmıştır. Bu sonuçlardan bazılarını incelemek gerekirse; F. GÜNBATILI tarafından Tokat Kazova'da Sulama sulama yapılan araştırma sonucunda; Deneme alanında yetiştirilen şekerpancarına ekimden hasat dönemine kadar optimum düzeyde verilen 558 mm sulama suyuna karşılık 6.703 kg/da ürün elde edilmiştir. Buna karşılık suyun % 50 kısılıp aynı suyla 2 dekar alanın sulandığı denemede ise dekara 6.209 kg ürün alınmış, yani dekarda 494 kg ürün azalmasına karşılık toplamda aynı suyla 12.418 kg ürün elde edilmiştir. Kuruya ekime göre ürün artışı da 988 kg/da olmuştur. Burada 12 gün aralıkla 7 defa 40 mm su uygulanmıştır. Aynı şekilde pamukta H.SELÇUK ve M.M. ÖZKARA Sulama sulama tarafından Ege Bölgesinde yapılan araştırmada Pamukta yapılan % 40 lık su kısıtlamasına karşılık verimde ki azalma % 8 olmuştur. Yani burada 100 dekara yetecek suyla % 8 lik ürün azalmasıyla sulama alanını % 56 artırmak mümkün olacaktır. Tabii toplamda sulama sahası geliri artmış olacaktır. Yurtdışı araştırmalardan bir örnek vermek gerekirse Yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi Prof. E. HANSEN ve K. HARRİS'in araştırmasında; (*) Burada kısıtlı sulamadan elde edilecek Sulama sulama suyun tekrar kısıtlı sulamada kullanılacağı kabul edilerek sulama alanı hesaplanmıştır. Örneğin %40 kısıtlamada 1 l/sn sulama modülünde 60 l/sn ile 100 ha alan sulanır. Kalan 40 l/sn debinin de Sulama sulama kısıtlı sulanmasıyla 16 da ilave alan eklenerek sonuçta 100+40+16=156 da sulama alanı elde edilir. gibi son derece ilginç rakamlarla karşılaşmaktayız. Sulama sulama Görüldüğü gibi sulama suyundaki % 20 kısıtlamada ürün azalması % 4, % 30 kısıtlamada ürün azalması % 8, %40 kısıtlamada ise ürün azalması %15 olmaktadır. Bu arada elde mevcut ve kısıtlı sulamayla tasarruf edilen debinin gene kısıtlı sulamayla değerlendirilmesi sonucu sulanan alanlar sırayla % 24, % 39, %56 oranında artmakta ve projeyle hizmet götürülen saha büyümektedir. Bu grafikteki rakamlar tüm bitkiler için elde edilmiş ortalama değerlerdir. Buraya kadar konuyu dekara verim yönüyle inceledik. Konuyu bir de işletme geliri yönüyle ele alalım; S. Kodal tarafından yapılan araştırmalar sonucunda ise uygun bitki paterni seçilerek yapılan kısıtlı sulama sonucunda işletme gelirinin önceleri çok az sonraları ise daha fazla azaldığı görülmektedir. Burada ilginç olan diğer bir sonuç da %10 sulama suyu kapasitesi koşulunda bile işletme gelirinin % 25 düzeyinde ve kuru tarım işletmesinin yaklaşık 5 katı olduğudur. Yapılan araştırmalarda bitkinin büyüme dönemi Sulama sulama boyunca bitkinin çeşidine bağlı olarak topraktaki nem eksikliğine duyarlı periyotlarda bitki su ihtiyacı tam olarak karşılanmış topraktaki nem eksikliğine bağlı olarak bitki gelişmesinin önemli düzeyde etkilenmediği periyotlarda sulama yapılmayarak yada kısıtlı sulama yapılarak sulama suyundan tasarruf edilen su daha geniş bir alanda değerlendirilmiştir. Örneğin hepimizin bildiği gibi buğdayın susuzluğa Sulama sulama en hassas olduğu dönem süt olum dönemidir. Sadece bu dönemde yapılan sulama verimde % 97 oranında randıman sağlamaktadır. Bir de taze fasulyeyi inceleyelim; Bu bitkinin Sulama sulama en hassas dönemi çiçeklenme dönemidir. Bu dönemde yapılacak bir su kısıtlaması veya sulamadaki aksama verimi önemli ölçüde azaltabilmektedir. Halbuki büyüme döneminde su tutma kapasitesinin % 50 si kadar su verildiği durumlarda bile ekonomik bir verim elde edilebilir. Tabii burada uygun bir sulama metodu da büyükSulama sulama önem taşımaktadır. Yine fasulyede yapılan bir denemede karık sulama metoduyla 2 haftada bir sulama, diğer parsele de damla sulama metoduyla günaşırı sulama uygulanmış sonuçta damla sulama yapılan yerde ürün hem 4-6 gün önce hasat edilmiş hem de daha fazla ürün elde edilmiştir. Ancak mısır, susam, çeltik gibi bitkiler suya aşırı duyarlı olduğundan bu tür bitkilerden su kısıtı yapmak yerine ya ekiminin daraltılması ya da ekiminin tamamen kaldırılması gerekebilir. Sulama yoluyla toprağa verilen her damla su mutlaka Sulama sulama .toprak yapısını etkileyecek ve çevresel sorunlar yaratmaya başlayacaktır. Bunu vücuda antibiyotik alımına benzetebiliriz. Yani aldığımız ilaç bir taraftan tedavi yaparken mutlaka bir başka yönden yan etki yaratmaktadır. Sulama suyunun fazla uygulanmasında ya drenaj sorunu Sulama sulama ortaya çıkmakta ya da drenaj yeterli ve toprak gevşek bünyeli ise bitki besin maddeleri tabana doğru yıkanarak kök bölgesinden uzaklaşmakta ve zayi olmaktadır. Ayrıca taban suyuna ulaşan bu maddeler nitrat vb. kirliliği yönünden içme suyu kaynaklarında tehlikeye yol açmaktadır. Kötü drenaj koşullarında fazla su kök Sulama sulama bölgesindeki toprakta birikmekte ve toprak zerrelerinin arasındaki gözeneklerin önemli bir bölümünü doldurmaktadır. Bu durumda bitki kökleri oksijen alamamakta, kök ve toprak üstü organlarının gelişmesi zayıflamakta neticede fazla sulama yüzünden verim kaybı olmaktadır. Uygun bir kısıtlı sulama programıyla; a) Su tasarrufu sağlanır, dolayısıyla Sulama sulama su masrafı sulama işçiliği ve enerji masraflarından tasarruf edilir. b) Tasarruf edilen suyla daha fazla alan Sulama sulama sulanır. c) Alan artışıyla ayni miktar sudan daha fazla Sulama sulama üretim ve dolayısıyla daha fazla gelir elde edilir, milli gelirde daha fazla artış sağlanır. d) Drenaj sorunu ve masrafları azdır. e) Verilecek her miktar su toprakta ekolojik Sulama sulama selmediği için bu aradaki olası yağıştan daha fazla yararlanılır. g) Sosyal adalet açışından, mevcut su kaynağının sınırlı olduğu durumlarda bu kaynaktan yararlanamayan çiftçilerin de sulu tarıma geçmesiyle burada oluşacak ranttan daha fazla kesimin yararlanmasıyla sosyal adalet sağlanır. h) Sulama suyunun yeterli ve fazla olması durSulama sulama tüketimi az bitkilerle sulama randımanı yüksek sulama teknolojilerine yönelmesinde zorlayıcı bir etken olmaktadır. SONUÇ Su kaynağının kısıtlı olması hatta daha id Sulama sulama dialı bir ifadeyle yeterli olması durumunda dahi; bitkilerin su verim ilişkileri dikkate alınarak bitkinin suya hassas olmadığı dönemlerde sulama yapılmaması veya daha az su verilmesi yoluyla kısıntılı sulama yapılması, bu şekilde mevcut suyla daha fazla alana ve sosyal kesime hizmet götürülerek daha fazla gelir sağlanmalıdır. Burada adına su verimliliği diyelim veya Sulama sulama sulama randımanı diyelim, genelde uyguladığımız sulama yöntemlerimiz yanlıştır. Su ile toprağı doğru bir şekilde buluşturamamışız. Globalleşen dünyamızda su ile toprağı doğru bir şekilde buluşturamayanlara su ile toprağı doğru bir şekilde buluşturanlar bazı şeyleri dayatırlar. Burada amaç sulanan alanlardaki aşırı su kullanımını önlemek, buna mukabil sulanamayan 12 milyon hektara sulama suyu götürmek olmalıdır. Ülkemizin su kaynaklarının kısıtlı olması; su konusunda çiftçi taleplerinin artması ve mevcut suyla daha fazla alanın sulanarak daha fazla sosyal kesime hizmet götürülerek gelir artışının sağlanabilmesi için sulama ile ilgili hizmet götüren birimlerin uygun bitki paterninin seçimi, bitkinin hassas dönemlerinin tespitiyle buna uygun sulama programlarının ve sulama sistemlerinin geliştirilmesi gerek tarımsal gelir artışı gerek ekoloji gerekse yerüstü ve yeraltı su rezervlerimizin korunması açısından büyük önem taşımaktadır. KAYNAKLAR - Kodal S. (1996) Ankara-Beypazarı Ekolojisinde yeterli ve kısıtlı su koşullarında sulama programlaması işletme optimizasyonu ve optimum su dağıtımı. Ank. Ünv. Zir. Fak. Yayını 1465-807 - Yıldırım Ö. ; Erözel Z.; Tokgöz M. Ali; Öztürk F., (1994) Yeterli ve kısıtlı sulamanın fasulye verimine etkileri. Ank. Ünv. Yayını 1340-741 - Yalçuk H.; Özkara M., (1984) Ege bölgesindeSulama sulama Sulama sulama Sulama sulama Sulama sulama kısıtlı sulamanın pamuk verimine etkisi Menemen Bölge Topraksu Araşt. Ens. Yayını 107-70 - Ayla Ç., (1988) Ankara koşullarında kısıntılı su uygulaması ile şekerpancarının su-verim ilişkisi. Ankara Araşt. Ens. Yayını 146-67 - Günbatılı F., (1989) Tokat Kazova koşullarında kısıntılı su uygulamasında şekerpancarının su-verim ilişkisi Tokat Araşt. Ens. Yayını 95-57 - Derviş Ö., (1990) Çukurova'da kısıntılı suSulama sulama lamanın ikinci ürün soya verimine etkisi. Tarsus Araşt. Ens. Yayını 170-105 - Ertaş M. Rüştü., (1984) Konya ovası koşullSulama sulama arında sulama suyu miktarında yapılan kısıntının şeker verimine etkileri Konya Topraksu Araşt. Ens. Yayını. 100-8 - Kodal S., Yıldırım E., Dağdelen N., (1993) Tarımsal kuraklık ve sulama ihtiyacı TZOB kuraklık ve sulama sempozyumu bildirisi 172 - Kodal S. , Tahaoğlu C. , Yıldırım Y. E. (2Sulama sulama 001) Sulama Sistemlerinde Yeterli ve Kısıtlı Su Koşullarında Su-Gelir Esneklikleri ve Optimum Bitki Deseni. - Acatay S. Turhan., (1996) Sulama mühendisliği DEVAK yayını - Doğan O.(2001) toprak Su Gübre İlişkilerinde Araştırmaların Önemi. Toprak Ve Sulama Politikaları Sempozyumu. - Şehsuvaroğlu L. (2001)Toprak ve Su Hizmetl Sulama sulama eri Toprak ve su Kaynaklarını muhafaza ve geliştirme/Strateji Yönetim Eylem Planı Toprak Ve Sulama Politikaları Sempozyumu. - İlbeyi Adem., Üstün H., (2002) Ankara koşu Sulama sulama llarında tamamlanıcı sulamanın verime etkisi Ankara Araşt. Ens. - Erdoğan N. Su Alma ve Su İletim Yapıları DSulama sulama ers Notu, 2003, AnkaraSULAMA Bilindiği gibi tarımsal üretimi artırıcı en önemli Sulama sulama girdi sulamadır. Ancak çeşitli sulama yöntemlerinin uygulanması belli şartSulama sulama lara bağlıdır. Geleneksel yüzey sulama yöntemleri ancak tesviye edilmiş araSulama sulama zilerde uygulanabilir. Ayrıca suyun bol ve kalite olarak, sulamaya elverV Sulama sulama işli olması gerekmektedir. Suyu kıt ve tuzlu olan bölgeler sulama yapmayacak mı? Bu bölgelerin iklimi ve arazisi ekonomik değeri yüksek bitkilerin yetiştirilmesine elverişli ise suyun sorunlu olması elbetteki engel değildir. Ekonomik değeri yüksek bitki, yüksek gelir sağlayacaktır. Bunu elde edebilmek iSulama sulama Sulama sulama çin suyun sorunlarını ortadan kaldıran yeni bir sulama yöntemi geliştirilmiSulama sulama ştir. Dünyada ve ülkemizde giderek yaygınlaşan bu yeni yöntemin adı damla sulamadırSulama sulama . Damla Sulama pahalı bir yöntemdir. Ancak az iş gücü gerektirdiği ve oto Sulama sulama matik sulama yapmaya imkan verdiği için özellikle ilk yatırım masraflarının fazla olduğu seralarda ve ekonomik değeri yüksek olan bitkilerin yetiştirilmesinde uygulanmaktadır. Dersimizde damla sulamayı öğreneceğiz. DAMLA SULAMA NEDİR Sulama suyunun, filtre edilerek süzüldükten sonra, eriyebilir gübre ile veya gübresiz olarak toprak yüzeyine veya içine damlalar halinde verilmesine damla sulama denir. Suyun damlalar halinde verilebilmesi için şüphesiz ki basıncının düşük olması gerekir. Resim 1. Yeniden sulamaya açılacak alanların suya kavuşması sulama suyu tasarrufu sağlayan teknolojiler kullanılarak gerçekleşir. DAMLA SULAMA SİSTEMİ KISIMLARI NELERDİR Damla sulama sisteminin kalbi Damlatıcılardır. Damlatıcılar plastikten yapılırlar ve Lateral adı verilen 12 ile 32 santimetre çapındaki boruların üzerine monte edilirler. Damlatıcılar suyu saatte birkaç litrelik bir Debi (miktar) ile toprağa damlatırlar. Bir damla sulama sistemi, damlatıcıların dışında 4 kısımdan meydana gelir. Bunlar; a) Kontrol Ünitesi b) Ana Boru Hattı c) Yan Ana Boru Hattı d) Lateraller dir. a) Kontrol Ünitesi: Suyun ve gübrenin süzüldüğü süzgeçler, basıncın kontrol edildiği basınç ölçerler (manometre), vanalar ve gübreleme tankından meydana gelir. Kontrol ünitesinde üç adet süzgeç vardır. Bunlardan birincisi kaba parçaların kendi ağırlıklarıyla çöktüğü Kaba Süzgeç (hidro-siklon), ikincisi ince parçaların süzüldüğü Kum- Çakıl Filtre ve üçüncüsü ise kum-çakıl filtreden geçen çok ince parçaların ve gübrenin erimeyen kısımlarının süzüldüğü Elek Süzgeçtir. b) Ana Boru Hattı: Kontrol ünitesinden geçen su ana boru hattı ile yan ana borulara iletilir. Ana boru hattı P.V.C., polietilen, galvanizli çelik veya asbestli borulardan döşenebilir. Resim 2. Damla sulama sistemi kontrol ünitesi. c) Yan Boru Hattı: Ana borudan suyu alıp, laterallere ileten boru hattıdır. Yan ana boru hattı bazı sistemlerde toprak yüzeyi üzerinden gider. Bu durumda yumuşak (polietilen) boru kullanılır. Bazı sistemlerde ise yan boru hattı toprak altından gider. Bu durumda da sert boru (P.V.C. veya galvaniz) kullanılır. d) Lateral: Üzerinde damlatıcıların belli aralıklarla bağlandığı yumuşak (polietilen veya yumuşak P.V.C.) boru hattına lateral denir. Laterallerin toprak yüzeyinden gidenleri toprak altından gidenlerine göre daha çok kullanılmaktadır. DAMLA SULAMA YÖNTEMİNİN YARARLARI NELERDİR - Damla sulama yönteminde su çok randımanlı bir şekilde kullanılabilir. Çünkü bu yöntemde su damlaları yağmurlamada olduğu gibi havada hareket etmez ve bitkinin toprak üstü kısmı ıslatılmaz. Dolayısıyla ıslatılan alan dışındaki yaprak yüzeyinden buharlaşma ile su kaybı da olmayacağı için sistemde su kaybı en aza inmiş olur. Resim 3. Damla sulama sisteminin kalbi lateraller üzerine yerleştirilen damlatıcılardır. - Damla sulama yöntemi ile sulanan bitkilerden daha yüksek ve kaliteli ürün elde edilir. Ayrıca bitkinin ıslanması ve toprak yüzeyi ıslanması en az olması nedeniyle damla sulamasıyla bitki hastalık ve zararlılarının gelişmesi önlenmektedir. - Bu yöntemde tuzlu sular sık aralıklarla toprağa verilmezse, toprak suyundaki tuz miktarı aşırı düzeye ulaşmaz ve bitkilerin tuzdan zarar görmesi önlenir. Resim 4. Damla sulama yöntemi suyu kıt ve tuzlu olan bölgelerin bu sorununu ortadan kaldırmaktadır. - Damla sulama yöntemi ile yabancı ot mücadelesi de daha başarılı olmaktadır. Çünkü bu yöntemle sulanan arazilerde, sıralar arasındaki toprak sulanmayarak kuru kalacaktır. Dolayısıyla da bu kuru toprakta yabancı otlar iyi bir gelişme gösteremeyecektir. Bunun yanısıra toprağın yüzeyinin kuru kalması sayesinde toprak işleme, ilaçlama, toplama ve taşıma işleri sulama anında bile yapılabilmektedir. Resim 5. Damla sulama ile yabancı ot sorunu azalır. - Damla sulaması, plastik örtüler altında yetiştirilen bitkiler için çok uygundur. Çünkü lateral borular plastik örtüler altına yerleştirilebilir. Aynı zamanda sistemin çalışması rüzgardan etkilenmez ve bu sistemle gübre sulama suyu ile beraber verilebilir. - Bu yöntem eğimli arazilerde diğer sulama yöntemlerine göre su ve toprak kaybına yol açmaksızın daha başarılı ve kolay bir şekilde uygulanabilir. Resim 6. Damla sulama sudan tasarruf sağlamakta ve su kaybını azaltmaktadır. DAMLA SULAMA YÖNTEMİNDE NE GİBİ SORUNLARLA KARŞILAŞILIR - Bu sistem tıkanmaya karşı çok hassastır. Çünkü su damlatıcıların küçük deliklerinden geçerken temiz olmaz ise içindeki kuru parçacıkları ve yosunlar vasıtasıyla damlatıcıları tıkayabilir. Tıkanan bir damlatıcının bulunması çok zor ve pahalı olduğu için bu yöntemde su süzgeçlerden geçirilip süzülmeden kullanılmamalıdır. - Sulamada kullanılan bütün sular, bir miktar erimiş durumda tuz içerirler. Bitkiler topraktan suyu aldıkça tuzun çoğu geride kalır. Sulama mevsiminde bu tuzların çoğu toprakta ıslak alanlar ile kuru alanlar arasında toplanır. Bu noktalarda biriken tuz hafif bir yağmur ile aşağıda köklerin sık bulunduğu yere doğru yıkanır ve bitkiler bu tuzdan zarar görür. Bu zararı en az düzeye indirmek için damla sulama sistemi yağışlı dönemlerde çalıştırılarak tuzların yıkanması sağlanabilir. - Damla sulama yönteminde tüm toprak hacmi ıslatılmaz. Islatılacak toprak hacmi bitki köklerinin en iyi yararlanabileceği hacim olmalıdır. Aksi durumda bitkiler olumsuz yönde etkilenirler. Resim 7. Damla sulama ile ürün erken olgunlaşır ve kalite yükselir. Resim 8. Damla sulamada su süzgeçlerden geçirilmeden kullanılmamalıdır. Resim 9. Damla sulama özellikle seralarda ekonomik değeri yüksek bitkilerin yetiştirilmesinde yararlıdır. SONUÇ Damla sulama; suyunun kıt (sınırlı), sorunlu (tuzlu) olduğu bölgelerimizde özellikle hafif bünyeli topraklarda ekonomik yönden değerli (sebze, meyve gibi) bitkilerin sulanmasında kullanılabilir. Örneğin, ülkemizde seracılıkta, batı ve güney bölgelerimizde ekonomik yönden değerli bazı bitkilerin sulanmasında kullanılmakta ve uygulama alanı günden güne artmaktadır. Sulama, Otomatik sulama, Bahçe sulama firmaları,sprinkler, sistem, Hunter, Rainbird, Drip Irrigation, Yagmurlama, Damlama, Timer, Drenaj, yağmurlama sulama, immigration, rotor, mikro sulama, vana, pop-up, istanbul, damlama, ekipmanları, firmaları, Sulama, Otomatik sulama, Bahçe sulama firmaları,sprinkler, sistem, Hunter, Rainbird, Drip Irrigation, Yagmurlama, Damlama, Timer, Drenaj, yağmurlama sulama, immigration, rotor, mikro sulama, vana, pop-up, istanbul, damlama, ekipmanları, firmaları, bahçe sulama,bahce sulama, sulama sistemi, drenaj sistemi, pop-up sulama, sulama projelendirme,otomatik sulama,yağmurlama sulama, tarla sulama, pivot sulama, pivot irrigation, linear irrigation, en ekonomik sulama, drip irrigation, sulama sistemi bakımı, sulama sistemi danışmanlığı,Toro, Nelson, Rainbird, Hunter, Dingo, Trencher, Trenching, Pe pipe, fittings, manşon, dirsek kaplin, cansuyu musluk, quick coupling valves, peyzaj, çim, bahçe, golf, futbol, park, yeşil, sistem, pop-up, rotor, sprey, damlama, damlatıcı, mikro sulama, micro irrigation, nicoll, kontrol, ünitesi, timer, nozul, vana, selenoid, basınç, regülatör, sera, fıskiye, havuz, süs, riser, pompa, dekoratif, plaka, fittings, polietilen, pe, pvc, boru, hidrofor, dirsek, te, kruva, adaptör, kaplin, rain bird, redüksiyon, irrigation, landscape, lawn, grass, garden, football, system, spray, dripper, emiter, controller, nozzle, valve, solenoid, pressure, regulator, pipe,elbow, tee, cross, adapter, coupling, reducing Sulama : Tarımda devamlılığı ve kararlılığı sağlayan, bunun yanında diğer tarımsal girdilerin etkinliğini arttıran ve birim alandan yüksek verim sağlayan tarımsal girdilerden biridir. Sulamadan beklenen yararı sağlayabilmek için temel koşul, bitkinin ihtiyaç duyduğu miktardaki suyun yağışlarla karşılanamayan bölümünün toprakta bitkinin kök bölgesine gereken zamanda ve gereken miktarda verilmesidir. Burada karşımıza optimum sulama kavramı çıkmaktadır. Optimum sulamada tamamen normal koşullar söz konusu olup; bitkiler, verim azalması olmayacak şekilde sulanmakta ve topraktaki nem miktarını tarla kapasitesine çıkaracak kadar sulama suyu uygulanmaktadır. Ancak bilindiği gibi ülkemizin birçok yerinde su kaynakları kısıtlıdır. Ayrıca sulama bilincinin gelişmesiyle sulama alanları süratle genişlemiş olup buna bağlı olarak su talebi de artmıştır. Bu talebi karşılamak için hemen hemen tüm cazibeli yerüstü kaynakları tesis yapılarak işletmeye alınmıştır. Ayrıca YAS çalışmaları büyük ivme kazanmıştır. Ancak bu süreçte kuraklık nedeniyle YÜS kaynakları ya çok azalmış ya da kurumuştur. YAS kaynakları da çok fazla sayıda derin kuyu açılması ve aşırı su kullanımı nedeniyle büyük ölçüde rezerv kaybına uğramıştır. Öyle ki çoğu yerlerde değil sulama suyu içme suyu temini dahi tehlikeye düşmüştür. Yani özetlemek gerekirse su talebi çok artmış buna karşılık su kaynakları da sınırlanmış, hatta çoğu su kaynağı kurumuş ya da azalmıştır. 1 Ton şeker pancarının üretimi için Türkiye'de 100 ton, İsrail'de ise 7 ton su kullanılmaktadır. Bu değerler hemen hemen tüm bitkisel üretim için genelleştirilebilir. Burada çözüm ne olabilir onu araştırmak durumundayız. Yaptığımız tesislerde veya yeni projelerde sulayacağımız alana göre sulama suyu yeterliyse herhangi bir sorun yoktur. Sulamayı optimum suya göre planlarız. Ancak sulama suyu yetersiz ise aşağıdaki alternatiflerden birini seçmek durumunda kalmaktayız; 1- Alanın bir kısmında kuru tarım, bir kısmında optimum sulama yapmak, 2- Alanın tümünde sulu tarım yapmak ancak suyu kısmak (kısıntılı sulama yapmak), 3- Alanın bir kısmına yeterli su bir kısmına kısıtlı su vermek, 4- Optimum bitki desenini saptamak. a) Hangi bitkilerin seçileceği, b) Hangi bitkiye ne kadar su verileceği c) Su gelir ilişkisi d) Uygun sulama programı yapmak yoluyla 5- Sulama sistemlerinin geliştirilmesi, damla, mini spring, bublers sulama gibi sulama sistemlerinden yararlanmak. 6- Toprağın su tutma kapasitesini artırıcı agronomik tedbirlerin alınması (yeşil gübre, hayvan gübresi gibi) 7- Topraktaki nemi muhafaza etmek ve sızma buharlaşma vb. kayıpları minimuma indirmek için kazayağı ,kırlangıç kuyruğu, rotovatör, dipkazan gibi uygun toprak işleme aletlerini kullanmak, mümkün olduğu ölçüde pulluk kullanımından kaçınmak gereklidir. Bilindiği gibi dipkazanla birkaç yılda bir pulluk tabanı veya sert katman dediğimiz tabaka kırılması gereklidir. Sırf bu işlemle; Tarsus ovasında pamuk kütlü verimi dekarda 70 Kg; Çarşamba Ovasında soyada % 86, mısırda % 17; Y. Gediz havzasında buğday ve arpada % 30, tütünde % 67; Ankara Eskişehir ve Konya yöresinde hububatta % 15- 30 arasında verim artışı sağlamıştır. Burada sulama suyunda kısıt uygulanması durumunda su eksikliğine bağlı olarak bir miktar verim düşmesi meydana gelecektir, bu kaçınılmazdır. Ancak konumuzla ilgili yapılan araştırmalar sonucu verimdeki düşüş oranının, kısılan suyun % oranı kadar olmadığı ortaya çıkmıştır. Bilindiği gibi bitkiler gelişme dönemleri boyunca normal gelişme gösterebilmeleri için ihtiyaç duydukları bitki besin maddelerini kökleri vasıtasıyla topraktan alırlar. Tabii bu besin maddelerinin suyla erimiş olarak bitki kök bölgesinde bulunması gerekir. Bitkiler toprakta depo edilen suyun tarla kapasitesi ile solma noktası arasında kalan bölümünden yararlanır. Burada depo edilen suyun bir bölümü doğal yağışlarla kalan bölümü de sulamayla sağlanır. Ancak sulamanın amacına uygun olabilmesi için kontrollü bir şekilde yapılması, sulama zamanının ve verilecek su miktarının bitkide stres yaratmayacak şekilde düzenlenmesi için sulama zamanı planlamasının yapılması gerekir. Sulama zamanı optimum sulama ya da kısıtlı sulama yapılması tercihlerine göre farklılık gösterebilir. Su kaynağı kapasitesinin yetersiz olduğu şartlarda bitkinin kritik gelişme dönemleri dikkate alınmak kaydıyla ve belirli bir su stresi ile karşılaşmasıyla kısıtlı su uygulayarak verimin belirli bir miktar azalmasına izin verilebilir. Kısıtlı sulama konusunda gerek ülkemizde gerekse yurtdışında araştırmalar yapılmıştır. Bu sonuçlardan bazılarını incelemek gerekirse; F. GÜNBATILI tarafından Tokat Kazova'da yapılan araştırma sonucunda; Deneme alanında yetiştirilen şekerpancarına ekimden hasat dönemine kadar optimum düzeyde verilen 558 mm sulama suyuna karşılık 6.703 kg/da ürün elde edilmiştir. Buna karşılık suyun % 50 kısılıp aynı suyla 2 dekar alanın sulandığı denemede ise dekara 6.209 kg ürün alınmış, yani dekarda 494 kg ürün azalmasına karşılık toplamda aynı suyla 12.418 kg ürün elde edilmiştir. Kuruya ekime göre ürün artışı da 988 kg/da olmuştur. Burada 12 gün aralıkla 7 defa 40 mm su uygulanmıştır. Aynı şekilde pamukta H.SELÇUK ve M.M. ÖZKARA tarafından Ege Bölgesinde yapılan araştırmada Pamukta yapılan % 40 lık su kısıtlamasına karşılık verimde ki azalma % 8 olmuştur. Yani burada 100 dekara yetecek suyla % 8 lik ürün azalmasıyla sulama alanını % 56 artırmak mümkün olacaktır. Tabii toplamda sulama sahası geliri artmış olacaktır. Yurtdışı araştırmalardan bir örnek vermek gerekirse Yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi Prof. E. HANSEN ve K. HARRİS'in araştırmasında; (*) Burada kısıtlı sulamadan elde edilecek suyun tekrar kısıtlı sulamada kullanılacağı kabul edilerek sulama alanı hesaplanmıştır. Örneğin %40 kısıtlamada 1 l/sn sulama modülünde 60 l/sn ile 100 ha alan sulanır. Kalan 40 l/sn debinin de kısıtlı sulanmasıyla 16 da ilave alan eklenerek sonuçta 100+40+16=156 da sulama alanı elde edilir. gibi son derece ilginç rakamlarla karşılaşmaktayız. Görüldüğü gibi sulama suyundaki % 20 kısıtlamada ürün azalması % 4, % 30 kısıtlamada ürün azalması % 8, %40 kısıtlamada ise ürün azalması %15 olmaktadır. Bu arada elde mevcut ve kısıtlı sulamayla tasarruf edilen debinin gene kısıtlı sulamayla değerlendirilmesi sonucu sulanan alanlar sırayla % 24, % 39, %56 oranında artmakta ve projeyle hizmet götürülen saha büyümektedir. Bu grafikteki rakamlar tüm bitkiler için elde edilmiş ortalama değerlerdir. Buraya kadar konuyu dekara verim yönüyle inceledik. Konuyu bir de işletme geliri yönüyle ele alalım; S. Kodal tarafından yapılan araştırmalar sonucunda ise uygun bitki paterni seçilerek yapılan kısıtlı sulama sonucunda işletme gelirinin önceleri çok az sonraları ise daha fazla azaldığı görülmektedir. Burada ilginç olan diğer bir sonuç da %10 sulama suyu kapasitesi koşulunda bile işletme gelirinin % 25 düzeyinde ve kuru tarım işletmesinin yaklaşık 5 katı olduğudur. Yapılan araştırmalarda bitkinin büyüme dönemi boyunca bitkinin çeşidine bağlı olarak topraktaki nem eksikliğine duyarlı periyotlarda bitki su ihtiyacı tam olarak karşılanmış topraktaki nem eksikliğine bağlı olarak bitki gelişmesinin önemli düzeyde etkilenmediği periyotlarda sulama yapılmayarak yada kısıtlı sulama yapılarak sulama suyundan tasarruf edilen su daha geniş bir alanda değerlendirilmiştir. Örneğin hepimizin bildiği gibi buğdayın susuzluğa en hassas olduğu dönem süt olum dönemidir. Sadece bu dönemde yapılan sulama verimde % 97 oranında randıman sağlamaktadır. Bir de taze fasulyeyi inceleyelim; Bu bitkinin en hassas dönemi çiçeklenme dönemidir. Bu dönemde yapılacak bir su kısıtlaması veya sulamadaki aksama verimi önemli ölçüde azaltabilmektedir. Halbuki büyüme döneminde su tutma kapasitesinin % 50 si kadar su verildiği durumlarda bile ekonomik bir verim elde edilebilir. Tabii burada uygun bir sulama metodu da büyük önem taşımaktadır. Yine fasulyede yapılan bir denemede karık sulama metoduyla 2 haftada bir sulama, diğer parsele de damla sulama metoduyla günaşırı sulama uygulanmış sonuçta damla sulama yapılan yerde ürün hem 4-6 gün önce hasat edilmiş hem de daha fazla ürün elde edilmiştir. Ancak mısır, susam, çeltik gibi bitkiler suya aşırı duyarlı olduğundan bu tür bitkilerden su kısıtı yapmak yerine ya ekiminin daraltılması ya da ekiminin tamamen kaldırılması gerekebilir. Sulama yoluyla toprağa verilen her damla su mutlaka .toprak yapısını etkileyecek ve çevresel sorunlar yaratmaya başlayacaktır. Bunu vücuda antibiyotik alımına benzetebiliriz. Yani aldığımız ilaç bir taraftan tedavi yaparken mutlaka bir başka yönden yan etki yaratmaktadır. Sulama suyunun fazla uygulanmasında ya drenaj sorunu ortaya çıkmakta ya da drenaj yeterli ve toprak gevşek bünyeli ise bitki besin maddeleri tabana doğru yıkanarak kök bölgesinden uzaklaşmakta ve zayi olmaktadır. Ayrıca taban suyuna ulaşan bu maddeler nitrat vb. kirliliği yönünden içme suyu kaynaklarında tehlikeye yol açmaktadır. Kötü drenaj koşullarında fazla su kök bölgesindeki toprakta birikmekte ve toprak zerrelerinin arasındaki gözeneklerin önemli bir bölümünü doldurmaktadır. Bu durumda bitki kökleri oksijen alamamakta, kök ve toprak üstü organlarının gelişmesi zayıflamakta neticede fazla sulama yüzünden verim kaybı olmaktadır. Uygun bir kısıtlı sulama programıyla; a) Su tasarrufu sağlanır, dolayısıyla su masrafı sulama işçiliği ve enerji masraflarından tasarruf edilir. b) Tasarruf edilen suyla daha fazla alan sulanır. c) Alan artışıyla ayni miktar sudan daha fazla üretim ve dolayısıyla daha fazla gelir elde edilir, milli gelirde daha fazla artış sağlanır. d) Drenaj sorunu ve masrafları azdır. e) Verilecek her miktar su toprakta ekolojik sorunlar yaratmaktadır; dolayısıyla su kısıtlamasıyla bu tür sorunlar asgariye indirilir. f) Topraktaki su tarla kapasitesine kadar yükselmediği için bu aradaki olası yağıştan daha fazla yararlanılır. g) Sosyal adalet açışından, mevcut su kaynağının sınırlı olduğu durumlarda bu kaynaktan yararlanamayan çiftçilerin de sulu tarıma geçmesiyle burada oluşacak ranttan daha fazla kesimin yararlanmasıyla sosyal adalet sağlanır. h) Sulama suyunun yeterli ve fazla olması durumunda çiftçiler genellikle fazla su kullanma eğilimindedirler. Sulama suyunun kısıtlı olması durumunda ise çiftçiler suyu daha rantabl kullanmak durumunda kalmaktadırlar. i) Su kaynağının kısıtlı olması çiftçileri su tüketimi az bitkilerle sulama randımanı yüksek sulama teknolojilerine yönelmesinde zorlayıcı bir etken olmaktadır. SONUÇ Su kaynağının kısıtlı olması hatta daha iddialı bir ifadeyle yeterli olması durumunda dahi; bitkilerin su verim ilişkileri dikkate alınarak bitkinin suya hassas olmadığı dönemlerde sulama yapılmaması veya daha az su verilmesi yoluyla kısıntılı sulama yapılması, bu şekilde mevcut suyla daha fazla alana ve sosyal kesime hizmet götürülerek daha fazla gelir sağlanmalıdır. Burada adına su verimliliği diyelim veya sulama randımanı diyelim, genelde uyguladığımız sulama yöntemlerimiz yanlıştır. Su ile toprağı doğru bir şekilde buluşturamamışız. Globalleşen dünyamızda su ile toprağı doğru bir şekilde buluşturamayanlara su ile toprağı doğru bir şekilde buluşturanlar bazı şeyleri dayatırlar. Burada amaç sulanan alanlardaki aşırı su kullanımını önlemek, buna mukabil sulanamayan 12 milyon hektara sulama suyu götürmek olmalıdır. Ülkemizin su kaynaklarının kısıtlı olması; su konusunda çiftçi taleplerinin artması ve mevcut suyla daha fazla alanın sulanarak daha fazla sosyal kesime hizmet götürülerek gelir artışının sağlanabilmesi için sulama ile ilgili hizmet götüren birimlerin uygun bitki paterninin seçimi, bitkinin hassas dönemlerinin tespitiyle buna uygun sulama programlarının ve sulama sistemlerinin geliştirilmesi gerek tarımsal gelir artışı gerek ekoloji gerekse yerüstü ve yeraltı su rezervlerimizin korunması açısından büyük önem taşımaktadır. KAYNAKLAR - Kodal S. (1996) Ankara-Beypazarı Ekolojisinde yeterli ve kısıtlı su koşullarında sulama programlaması işletme optimizasyonu ve optimum su dağıtımı. Ank. Ünv. Zir. Fak. Yayını 1465-807 - Yıldırım Ö. ; Erözel Z.; Tokgöz M. Ali; Öztürk F., (1994) Yeterli ve kısıtlı sulamanın fasulye verimine etkileri. Ank. Ünv. Yayını 1340-741 - Yalçuk H.; Özkara M., (1984) Ege bölgesinde kısıtlı sulamanın pamuk verimine etkisi Menemen Bölge Topraksu Araşt. Ens. Yayını 107-70 - Ayla Ç., (1988) Ankara koşullarında kısıntılı su uygulaması ile şekerpancarının su-verim ilişkisi. Ankara Araşt. Ens. Yayını 146-67 - Günbatılı F., (1989) Tokat Kazova koşullarında kısıntılı su uygulamasında şekerpancarının su-verim ilişkisi Tokat Araşt. Ens. Yayını 95-57 - Derviş Ö., (1990) Çukurova'da kısıntılı sulamanın ikinci ürün soya verimine etkisi. Tarsus Araşt. Ens. Yayını 170-105 - Ertaş M. Rüştü., (1984) Konya ovası koşullarında sulama suyu miktarında yapılan kısıntının şeker verimine etkileri Konya Topraksu Araşt. Ens. Yayını. 100-8 - Kodal S., Yıldırım E., Dağdelen N., (1993) Tarımsal kuraklık ve sulama ihtiyacı TZOB kuraklık ve sulama sempozyumu bildirisi 172 - Kodal S. , Tahaoğlu C. , Yıldırım Y. E. (2001) Sulama Sistemlerinde Yeterli ve Kısıtlı Su Koşullarında Su-Gelir Esneklikleri ve Optimum Bitki Deseni. - Acatay S. Turhan., (1996) Sulama mühendisliği DEVAK yayını - Doğan O.(2001) toprak Su Gübre İlişkilerinde Araştırmaların Önemi. Toprak Ve Sulama Politikaları Sempozyumu. - Şehsuvaroğlu L. (2001)Toprak ve Su Hizmetleri Toprak ve su Kaynaklarını muhafaza ve geliştirme/Strateji Yönetim Eylem Planı Toprak Ve Sulama Politikaları Sempozyumu. - İlbeyi Adem., Üstün H., (2002) Ankara koşullarında tamamlanıcı sulamanın verime etkisi Ankara Araşt. Ens. - Erdoğan N. Su Alma ve Su İletim Yapıları Ders Notu, 2003, AnkaraSULAMA Bilindiği gibi tarımsal üretimi artırıcı en önemli girdi sulamadır. Ancak çeşitli sulama yöntemlerinin uygulanması belli şartlara bağlıdır. Geleneksel yüzey sulama yöntemleri ancak tesviye edilmiş arazilerde uygulanabilir. Ayrıca suyun bol ve kalite olarak, sulamaya elverişli olması gerekmektedir. Suyu kıt ve tuzlu olan bölgeler sulama yapmayacak mı? Bu bölgelerin iklimi ve arazisi ekonomik değeri yüksek bitkilerin yetiştirilmesine elverişli ise suyun sorunlu olması elbetteki engel değildir. Ekonomik değeri yüksek bitki, yüksek gelir sağlayacaktır. Bunu elde edebilmek için suyun sorunlarını ortadan kaldıran yeni bir sulama yöntemi geliştirilmiştir. Dünyada ve ülkemizde giderek yaygınlaşan bu yeni yöntemin adı damla sulamadır. Damla Sulama pahalı bir yöntemdir. Ancak az iş gücü gerektirdiği ve otomatik sulama yapmaya imkan verdiği için özellikle ilk yatırım masraflarının fazla olduğu seralarda ve ekonomik değeri yüksek olan bitkilerin yetiştirilmesinde uygulanmaktadır. Dersimizde damla sulamayı öğreneceğiz. DAMLA SULAMA NEDİR Sulama suyunun, filtre edilerek süzüldükten sonra, eriyebilir gübre ile veya gübresiz olarak toprak yüzeyine veya içine damlalar halinde verilmesine damla sulama denir. Suyun damlalar halinde verilebilmesi için şüphesiz ki basıncının düşük olması gerekir. Resim 1. Yeniden sulamaya açılacak alanların suya kavuşması sulama suyu tasarrufu sağlayan teknolojiler kullanılarak gerçekleşir. DAMLA SULAMA SİSTEMİ KISIMLARI NELERDİR Damla sulama sisteminin kalbi Damlatıcılardır. Damlatıcılar plastikten yapılırlar ve Lateral adı verilen 12 ile 32 santimetre çapındaki boruların üzerine monte edilirler. Damlatıcılar suyu saatte birkaç litrelik bir Debi (miktar) ile toprağa damlatırlar. Bir damla sulama sistemi, damlatıcıların dışında 4 kısımdan meydana gelir. Bunlar; a) Kontrol Ünitesi b) Ana Boru Hattı c) Yan Ana Boru Hattı d) Lateraller dir. a) Kontrol Ünitesi: Suyun ve gübrenin süzüldüğü süzgeçler, basıncın kontrol edildiği basınç ölçerler (manometre), vanalar ve gübreleme tankından meydana gelir. Kontrol ünitesinde üç adet süzgeç vardır. Bunlardan birincisi kaba parçaların kendi ağırlıklarıyla çöktüğü Kaba Süzgeç (hidro-siklon), ikincisi ince parçaların süzüldüğü Kum- Çakıl Filtre ve üçüncüsü ise kum-çakıl filtreden geçen çok ince parçaların ve gübrenin erimeyen kısımlarının süzüldüğü Elek Süzgeçtir. b) Ana Boru Hattı: Kontrol ünitesinden geçen su ana boru hattı ile yan ana borulara iletilir. Ana boru hattı P.V.C., polietilen, galvanizli çelik veya asbestli borulardan döşenebilir. Resim 2. Damla sulama sistemi kontrol ünitesi. c) Yan Boru Hattı: Ana borudan suyu alıp, laterallere ileten boru hattıdır. Yan ana boru hattı bazı sistemlerde toprak yüzeyi üzerinden gider. Bu durumda yumuşak (polietilen) boru kullanılır. Bazı sistemlerde ise yan boru hattı toprak altından gider. Bu durumda da sert boru (P.V.C. veya galvaniz) kullanılır. d) Lateral: Üzerinde damlatıcıların belli aralıklarla bağlandığı yumuşak (polietilen veya yumuşak P.V.C.) boru hattına lateral denir. Laterallerin toprak yüzeyinden gidenleri toprak altından gidenlerine göre daha çok kullanılmaktadır. DAMLA SULAMA YÖNTEMİNİN YARARLARI NELERDİR - Damla sulama yönteminde su çok randımanlı bir şekilde kullanılabilir. Çünkü bu yöntemde su damlaları yağmurlamada olduğu gibi havada hareket etmez ve bitkinin toprak üstü kısmı ıslatılmaz. Dolayısıyla ıslatılan alan dışındaki yaprak yüzeyinden buharlaşma ile su kaybı da olmayacağı için sistemde su kaybı en aza inmiş olur. Resim 3. Damla sulama sisteminin kalbi lateraller üzerine yerleştirilen damlatıcılardır. - Damla sulama yöntemi ile sulanan bitkilerden daha yüksek ve kaliteli ürün elde edilir. Ayrıca bitkinin ıslanması ve toprak yüzeyi ıslanması en az olması nedeniyle damla sulamasıyla bitki hastalık ve zararlılarının gelişmesi önlenmektedir. - Bu yöntemde tuzlu sular sık aralıklarla toprağa verilmezse, toprak suyundaki tuz miktarı aşırı düzeye ulaşmaz ve bitkilerin tuzdan zarar görmesi önlenir. Resim 4. Damla sulama yöntemi suyu kıt ve tuzlu olan bölgelerin bu sorununu ortadan kaldırmaktadır. - Damla sulama yöntemi ile yabancı ot mücadelesi de daha başarılı olmaktadır. Çünkü bu yöntemle sulanan arazilerde, sıralar arasındaki toprak sulanmayarak kuru kalacaktır. Dolayısıyla da bu kuru toprakta yabancı otlar iyi bir gelişme gösteremeyecektir. Bunun yanısıra toprağın yüzeyinin kuru kalması sayesinde toprak işleme, ilaçlama, toplama ve taşıma işleri sulama anında bile yapılabilmektedir. Resim 5. Damla sulama ile yabancı ot sorunu azalır. - Damla sulaması, plastik örtüler altında yetiştirilen bitkiler için çok uygundur. Çünkü lateral borular plastik örtüler altına yerleştirilebilir. Aynı zamanda sistemin çalışması rüzgardan etkilenmez ve bu sistemle gübre sulama suyu ile beraber verilebilir. - Bu yöntem eğimli arazilerde diğer sulama yöntemlerine göre su ve toprak kaybına yol açmaksızın daha başarılı ve kolay bir şekilde uygulanabilir. Resim 6. Damla sulama sudan tasarruf sağlamakta ve su kaybını azaltmaktadır. DAMLA SULAMA YÖNTEMİNDE NE GİBİ SORUNLARLA KARŞILAŞILIR - Bu sistem tıkanmaya karşı çok hassastır. Çünkü su damlatıcıların küçük deliklerinden geçerken temiz olmaz ise içindeki kuru parçacıkları ve yosunlar vasıtasıyla damlatıcıları tıkayabilir. Tıkanan bir damlatıcının bulunması çok zor ve pahalı olduğu için bu yöntemde su süzgeçlerden geçirilip süzülmeden kullanılmamalıdır. - Sulamada kullanılan bütün sular, bir miktar erimiş durumda tuz içerirler. Bitkiler topraktan suyu aldıkça tuzun çoğu geride kalır. Sulama mevsiminde bu tuzların çoğu toprakta ıslak alanlar ile kuru alanlar arasında toplanır. Bu noktalarda biriken tuz hafif bir yağmur ile aşağıda köklerin sık bulunduğu yere doğru yıkanır ve bitkiler bu tuzdan zarar görür. Bu zararı en az düzeye indirmek için damla sulama sistemi yağışlı dönemlerde çalıştırılarak tuzların yıkanması sağlanabilir. - Damla sulama yönteminde tüm toprak hacmi ıslatılmaz. Islatılacak toprak hacmi bitki köklerinin en iyi yararlanabileceği hacim olmalıdır. Aksi durumda bitkiler olumsuz yönde etkilenirler. Resim 7. Damla sulama ile ürün erken olgunlaşır ve kalite yükselir. Resim 8. Damla sulamada su süzgeçlerden geçirilmeden kullanılmamalıdır. Resim 9. Damla sulama özellikle seralarda ekonomik değeri yüksek bitkilerin yetiştirilmesinde yararlıdır. SONUÇ Damla sulama; suyunun kıt (sınırlı), sorunlu (tuzlu) olduğu bölgelerimizde özellikle hafif bünyeli topraklarda ekonomik yönden değerli (sebze, meyve gibi) bitkilerin sulanmasında kullanılabilir. Örneğin, ülkemizde seracılıkta, batı ve güney bölgelerimizde ekonomik yönden değerli bazı bitkilerin sulanmasında kullanılmakta ve uygulama alanı günden güne artmaktadır. Sulama, Otomatik sulama, Bahçe sulama firmaları,sprinkler, sistem, Hunter, Rainbird, Drip Irrigation, Yagmurlama, Damlama, Timer, Drenaj, yağmurlama sulama, immigration, rotor, mikro sulama, vana, pop-up, istanbul, damlama, ekipmanları, firmaları, Sulama, Otomatik sulama, Bahçe sulama firmaları,sprinkler, sistem, Hunter, Rainbird, Drip Irrigation, Yagmurlama, Damlama, Timer, Drenaj, yağmurlama sulama, immigration, rotor, mikro sulama, vana, pop-up, istanbul, damlama, ekipmanları, firmaları, bahçe sulama,bahce sulama, sulama sistemi, drenaj sistemi, pop-up sulama, sulama projelendirme,otomatik sulama,yağmurlama sulama, tarla sulama, pivot sulama, pivot irrigation, linear irrigation, en ekonomik sulama, drip irrigation, sulama sistemi bakımı, sulama sistemi danışmanlığı,Toro, Nelson, Rainbird, Hunter, Dingo, Trencher, Trenching, Pe pipe, fittings, manşon, dirsek kaplin, cansuyu musluk, quick coupling valves, peyzaj, çim, bahçe, golf, futbol, park, yeşil, sistem, pop-up, rotor, sprey, damlama, damlatıcı, mikro sulama, micro irrigation, nicoll, kontrol, ünitesi, timer, nozul, vana, selenoid, basınç, regülatör, sera, fıskiye, havuz, süs, riser, pompa, dekoratif, plaka, fittings, polietilen, pe, pvc, boru, hidrofor, dirsek, te, kruva, adaptör, kaplin, rain bird, redüksiyon, irrigation, landscape, lawn, grass, garden, football, system, spray, dripper, emiter, controller, nozzle, valve, solenoid, pressure, regulator, pipe,elbow, tee, cross, adapter, coupling, reducing